Những điều cần biết về bệnh cúm A (H5N1, H7N9…)
- Thứ ba - 26/03/2019 11:02
- |In ra
- |Đóng cửa sổ này
1. Là bệnh truyền nhiễm nhóm A
- Tác nhân gây bệnh là vi rút cúm A/H7N9, H5N1 có nguồn gốc gen từ vi rút cúm gia cầm.
- Biểu hiện bệnh là viêm đường hô hấp cấp tính tiển triển nhanh (sốt, ho, khó thở, viêm phổi nặng và suy hô hấp).
2. Các biện pháp phòng bệnh chung
- Rửa tay thường xuyên với xà phòng, đặc biệt trước và sau khi chế biến thức ăn, trước khi ăn, sau khi tiếp xúc với gia cầm. Tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
- Thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm: ăn chín, uống sôi, không vận chuyển, chế biến, sử dụng gia cầm ốm/chết/không rõ nguồn gốc.
- Tránh tiếp xúc với người bị bệnh đường hô hấp cấp tính, với gia cầm ốm/chết. Khi phải tiếp xúc, cần đeo khẩu trang y tế và giữ khoảng cách khi tiếp xúc.
- Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất bằng khăn vải hoặc khăn giấy để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hô hấp, sau đó hủy hoặc giặt sạch khăn ngay
- Tăng cường thông khí nơi làm việc, nhà ở, trường học, cơ sở y tế, ... bằng cách mở các cửa ra vào và cửa sổ, hạn chế sử dụng điều hòa.
- Thường xuyên súc họng bằng nước sát khuẩn miệng.
- Tăng cường sức khỏe bằng ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp lý.
- Nếu thấy có biểu hiện của bệnh viêm đường hô hấp cấp tính như sốt, ho, đau họng, khó thở phải thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn, khám và điều trị kịp thời.
Bệnh Sởi và cách phòng bệnh
1. Bệnh sởi
Là bệnh được mô tả lần đầu tiên vào thế kỷ thứ X. Là bệnh truyền nhiễm gây dịch do vi rút sởi gây ra, lưu hành rộng rãi trên thế giới, nhất là thời kỳ trước tiêm chủng, đặc biệt là ở trẻ em. Trên 90% số người trước 20 tuổi mắc bệnh sởi. Bệnh có chu kỳ từ 2-3 năm hoặc 3-5 năm tùy theo từng nước.
- Bệnh lây truyền qua đường hô hấp do tiếp xúc trực tiếp với các chất tiết của mũi họng bệnh nhân. Đôi khi lây gián tiếp qua những đồ vật bị nhiễm chất tiết mũi họng của bệnh nhân. Bệnh sởi có tính lây truyền cao, chỉ có thể cắt đứt sự lây truyền của bệnh trong cộng đồng khi đạt >90% tỷ lệ miễn dịch bảo vệ đặc hiệu trong quần thể dân cư.
- Trong năm 2013 tỉnh Lào Cai ghi nhận ổ dịch sởi tại các huyện Si Ma Cai, Bắc Hà, Mường Khương và TP Lào Cai với hơn 300 ca mắc, không có tử vong do dịch.
- Trong tháng 1/2014 tiếp tục ghi nhận các trường hợp mắc sởi tại các huyện Si Ma Cai, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Thắng.
2. Triệu chứng:
Ủ bệnh: Kéo dài 7-18 ngày, trung bình 10 ngày. Chưa có triệu chứng đặc hiệu, có thể có sốt nhẹ và dấu hiệu về đường hô hấp không rõ ràng.
Giai đoạn xâm nhập: Kéo dài 3 - 4 ngày, sốt cao 39-40°C, dần dần các dấu hiệu lâm sàng rõ ràng hơn:
- Xuất tiết ở mũi - mắt.
- Xuất hiện dấu nội ban: đó là hạt Koplik, phối hợp với những dấu hiệu không thường xuyên: hạch lớn, ban thoáng qua, chán ăn, buồn nôn.
Giai đoạn phát ban: Ban dạng dát sẩn xuất hiện từ đầu đến chân. Từ lúc ban xuất hiện cho đến khi ban bay kéo dài từ 5 - 6 ngày.
Giai đoạn tróc vảy da: Khi ban sởi bay, trên da bong vảy và để lại những nốt thâm đen không đồng đều. Sau 7 - 10 ngày da trở lại bình thường.
- Ngoài sởi thể thông thường, còn có Sởi xuất huyết, đây là thể lâm sàng rất nặng biểu hiện xuất huyết trong da, niêm mạc miệng - mũi và ruột, thường bệnh nhi tử vong.
* Trên lâm sàng hay gặp cùng với các bệnh sốt phát ban khác, đặc biệt là bệnh Rubella. Bệnh Rubella có các triệu chứng viêm long nhẹ, lâm sàng nổi bật bệnh Rubella là sưng hạch sau tai, sau cổ, quai hàm, phụ nữ có đau khớp gối. Tuy nhiên có đến 50% các ca bệnh không điển hình. Do vậy để chẩn đoán phân biệt phải dựa vào xét nghiệm.
*Biến chứng:
- Viêm mũi có mủ, viêm họng hồng ban.
- Viêm thanh quản thường xuất hiện sớm.
- Viêm phổi là một biến chứng phổ biến của sởi.
- Viêm tai giữa: Mắt: Viêm giác mạc, loét giác mạc, viêm mủ toàn mắt.
Có thể có viêm ruột thừa cấp trong giai đoạn bệnh đang tiến triển. Ngoài ra có thể ỉa chảy.
- Giai đoạn thai nghén, nếu mắc sởi thì sẽ đưa đến hậu quả: thai chết lưu, sẩy thai hoặc đẻ non nhưng không có dị tật bẩm sinh. Một số bệnh như: hen, thận hư, chàm tạm thời có thể giảm trong giai đoạn bị nhiễm trùng sởi.
- Suy dinh dưỡng:
3. Phòng bệnh
- Bệnh sởi có thể chủ động phòng tránh được bằng cách tiêm chủng vắc xin phòng bệnh sởi mà hiện nay Chương trình TCMR đang thực hiện. Tất cả các trẻ đủ 9 tháng tuổi đều được tiêm sởi mũi 1 và tiêm mũi 2 khi trẻ 18 tháng tuổi. Ngoài ra khi ngành y tế tổ chức các chiến dịch tiêm vắc xin sởi bổ sung thì các ông bố, bà mẹ đưa trẻ đi tiêm chủng theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
- Khi trẻ bị bệnh thì cách ly, không tiếp xúc với các trẻ khác trong vòng 5 ngày sau khi phát ban, vì bệnh lây truyền trong thời gian trước và sau phát ban là 5 ngày.
- Ngoài ra thực hiện các biện pháp phòng bệnh chung như vệ sinh cá nhân vệ sinh răng miệng...
Bs. Trịnh Hùng Lâm
Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Lào Cai
- Tác nhân gây bệnh là vi rút cúm A/H7N9, H5N1 có nguồn gốc gen từ vi rút cúm gia cầm.
- Biểu hiện bệnh là viêm đường hô hấp cấp tính tiển triển nhanh (sốt, ho, khó thở, viêm phổi nặng và suy hô hấp).
2. Các biện pháp phòng bệnh chung
- Rửa tay thường xuyên với xà phòng, đặc biệt trước và sau khi chế biến thức ăn, trước khi ăn, sau khi tiếp xúc với gia cầm. Tránh đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
- Thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm: ăn chín, uống sôi, không vận chuyển, chế biến, sử dụng gia cầm ốm/chết/không rõ nguồn gốc.
- Tránh tiếp xúc với người bị bệnh đường hô hấp cấp tính, với gia cầm ốm/chết. Khi phải tiếp xúc, cần đeo khẩu trang y tế và giữ khoảng cách khi tiếp xúc.
- Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất bằng khăn vải hoặc khăn giấy để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hô hấp, sau đó hủy hoặc giặt sạch khăn ngay
- Tăng cường thông khí nơi làm việc, nhà ở, trường học, cơ sở y tế, ... bằng cách mở các cửa ra vào và cửa sổ, hạn chế sử dụng điều hòa.
- Thường xuyên súc họng bằng nước sát khuẩn miệng.
- Tăng cường sức khỏe bằng ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp lý.
- Nếu thấy có biểu hiện của bệnh viêm đường hô hấp cấp tính như sốt, ho, đau họng, khó thở phải thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn, khám và điều trị kịp thời.
Bệnh Sởi và cách phòng bệnh
1. Bệnh sởi
Là bệnh được mô tả lần đầu tiên vào thế kỷ thứ X. Là bệnh truyền nhiễm gây dịch do vi rút sởi gây ra, lưu hành rộng rãi trên thế giới, nhất là thời kỳ trước tiêm chủng, đặc biệt là ở trẻ em. Trên 90% số người trước 20 tuổi mắc bệnh sởi. Bệnh có chu kỳ từ 2-3 năm hoặc 3-5 năm tùy theo từng nước.
- Bệnh lây truyền qua đường hô hấp do tiếp xúc trực tiếp với các chất tiết của mũi họng bệnh nhân. Đôi khi lây gián tiếp qua những đồ vật bị nhiễm chất tiết mũi họng của bệnh nhân. Bệnh sởi có tính lây truyền cao, chỉ có thể cắt đứt sự lây truyền của bệnh trong cộng đồng khi đạt >90% tỷ lệ miễn dịch bảo vệ đặc hiệu trong quần thể dân cư.
- Trong năm 2013 tỉnh Lào Cai ghi nhận ổ dịch sởi tại các huyện Si Ma Cai, Bắc Hà, Mường Khương và TP Lào Cai với hơn 300 ca mắc, không có tử vong do dịch.
- Trong tháng 1/2014 tiếp tục ghi nhận các trường hợp mắc sởi tại các huyện Si Ma Cai, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Thắng.
2. Triệu chứng:
Ủ bệnh: Kéo dài 7-18 ngày, trung bình 10 ngày. Chưa có triệu chứng đặc hiệu, có thể có sốt nhẹ và dấu hiệu về đường hô hấp không rõ ràng.
Giai đoạn xâm nhập: Kéo dài 3 - 4 ngày, sốt cao 39-40°C, dần dần các dấu hiệu lâm sàng rõ ràng hơn:
- Xuất tiết ở mũi - mắt.
- Xuất hiện dấu nội ban: đó là hạt Koplik, phối hợp với những dấu hiệu không thường xuyên: hạch lớn, ban thoáng qua, chán ăn, buồn nôn.
Giai đoạn phát ban: Ban dạng dát sẩn xuất hiện từ đầu đến chân. Từ lúc ban xuất hiện cho đến khi ban bay kéo dài từ 5 - 6 ngày.
Giai đoạn tróc vảy da: Khi ban sởi bay, trên da bong vảy và để lại những nốt thâm đen không đồng đều. Sau 7 - 10 ngày da trở lại bình thường.
- Ngoài sởi thể thông thường, còn có Sởi xuất huyết, đây là thể lâm sàng rất nặng biểu hiện xuất huyết trong da, niêm mạc miệng - mũi và ruột, thường bệnh nhi tử vong.
* Trên lâm sàng hay gặp cùng với các bệnh sốt phát ban khác, đặc biệt là bệnh Rubella. Bệnh Rubella có các triệu chứng viêm long nhẹ, lâm sàng nổi bật bệnh Rubella là sưng hạch sau tai, sau cổ, quai hàm, phụ nữ có đau khớp gối. Tuy nhiên có đến 50% các ca bệnh không điển hình. Do vậy để chẩn đoán phân biệt phải dựa vào xét nghiệm.
*Biến chứng:
- Viêm mũi có mủ, viêm họng hồng ban.
- Viêm thanh quản thường xuất hiện sớm.
- Viêm phổi là một biến chứng phổ biến của sởi.
- Viêm tai giữa: Mắt: Viêm giác mạc, loét giác mạc, viêm mủ toàn mắt.
Có thể có viêm ruột thừa cấp trong giai đoạn bệnh đang tiến triển. Ngoài ra có thể ỉa chảy.
- Giai đoạn thai nghén, nếu mắc sởi thì sẽ đưa đến hậu quả: thai chết lưu, sẩy thai hoặc đẻ non nhưng không có dị tật bẩm sinh. Một số bệnh như: hen, thận hư, chàm tạm thời có thể giảm trong giai đoạn bị nhiễm trùng sởi.
- Suy dinh dưỡng:
3. Phòng bệnh
- Bệnh sởi có thể chủ động phòng tránh được bằng cách tiêm chủng vắc xin phòng bệnh sởi mà hiện nay Chương trình TCMR đang thực hiện. Tất cả các trẻ đủ 9 tháng tuổi đều được tiêm sởi mũi 1 và tiêm mũi 2 khi trẻ 18 tháng tuổi. Ngoài ra khi ngành y tế tổ chức các chiến dịch tiêm vắc xin sởi bổ sung thì các ông bố, bà mẹ đưa trẻ đi tiêm chủng theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
- Khi trẻ bị bệnh thì cách ly, không tiếp xúc với các trẻ khác trong vòng 5 ngày sau khi phát ban, vì bệnh lây truyền trong thời gian trước và sau phát ban là 5 ngày.
- Ngoài ra thực hiện các biện pháp phòng bệnh chung như vệ sinh cá nhân vệ sinh răng miệng...
Bs. Trịnh Hùng Lâm
Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Lào Cai